Büyük Timur Devleti
Bu yazı 1 yıl 8 ay 28 gün önce yayınlanmış olduğundan güncelliğini yitirmiş veya içeriğindeki bilgilerin geçerliliği kaybolmuş olabilir. Yazıya yorum bırakırken bu durumu göz önünde bulundurun.
Timur, 1370-1405 yılları arasında yaptığı seferlerle, Harezm, DoÄŸu Türkistan, Ä°ran, Azerbaycan, Hindistan Delhi Sultanlığı, Irak, Suriye, Altın Orda Devleti ve Osmanlı Devleti’nin de içinde bulunduÄŸu muazzam büyüklükteki topraklara hâkim olmuÅŸtur. Onun fetihleri, sonuçları açısından, Türk Tarihi’ni derinden etkilemiÅŸtir. Meselâ, Altınorda Hanı Toktamış üzerine düzenlediÄŸi seferler (1391) Altınorda Devleti’nin çöküşüne ve yerine bölge hanlıklarının kurulmasına sebep olurken, Moskova Knezleri’nin güçlenmesini de beraberinde getirmiÅŸtir. Böylece, XVI. yüzyıldan itibaren Rusya’nın Kafkaslar ve DeÅŸt-i Kıpçak’a doÄŸru yayılması söz konusu olacaktır.
Timur Han, 1401′e kadar yapılan dört seferle Irak ve Güney Anadolu, 1398-1399 seferleriyle Hindistan Delhi Sultanlığı’nı, 1401-1402′de Suriye’yi fethetti. Nihayet, 1402′de yapılan Ankara Savaşı’nda, Osmanlı Devleti’ni maÄŸlup ederek fetret devrinin baÅŸlamasına neden oldu.
Timur’un Türkistan’a hâkimiyeti Özbek, Kazak ve Türkmenlerin günümüze kadar ulaÅŸacak olan tarihlerinin de nirengi noktasını teÅŸkil eder. 1398-1399′da Hindistan Delhi Sultanlığı’na düzenlediÄŸi sefer de bölgedeki siyasî ve kültürel yapının deÄŸiÅŸmesine sebep olmuÅŸtur. Ancak Timur’un 1399′da yedi yıl süren Anadolu Seferi’ne çıkıp, 1402 Ankara Savaşı ile Yıldırım Bayezıt’ı yenip, Anadolu’yu ele geçirmesi, Osmanlı tarihinde unutulmaz bir yer tutar. Ãœlkesindeki karışıklıklar sebebiyle Anadolu’da fazla kalamayan Timur, Çin seferine giderken yolda hastalanarak ölmüştür. (1405)
Timur’un ölümünden hemen sonra devlet oÄŸlu ve torunları arasında paylaşılmıştır. Buna göre; Torunu Muhammed baÅŸkent Semerkant’ta tahta çıkarken, diÄŸer torunları Pir Muhammed ile Ä°skender Ä°ran’da, 3. oÄŸlu MiranÅŸah BaÄŸdat ve Azerbaycan’da, en küçük oÄŸlu Åžahruh ise Horasan’da yerleÅŸmiÅŸlerdir.
Åžahruh, Maveraünnehir bölgesini de ele geçirerek, Herat ÅŸehri merkez olmak üzere devletini kurdu. Ardından Ä°ran ve Azerbaycan’ı da hâkimiyetine alan Åžahruh dönemi (1407-1447), Türkistan’da parlak bir kültür hayatının baÅŸlangıcı olmuÅŸtur. Åžahruh’un ölümü üzerine, tahta büyük bir alim ve astronom olan oÄŸlu UluÄŸ Bey geçti. Onun iki yıllık saltanatı mücadeleler içinde geçmiÅŸ ve oÄŸlu tarafından öldürülünce ülke dahilinde büyük karışıklıklar çıkmıştır.
MiranÅŸah’ın torunu Ebu Said’in Akkoyunlu Uzun Hasan’a yenilmesiyle (1469) Horasan’ın batısında kalan bütün topraklar Akkoyunluların eline geçti. Timur hanedanından yalnız Hüseyin Baykara (1469-1506) Horasan’da tutunabilmiÅŸtir. BaÅŸkenti Herat, Orta Asya tarihinde sayılı kültür merkezlerinden biri oldu. Ãœnlü Türk ÅŸair ve ilim adamı Ali Åžir Nevai burada yetiÅŸmiÅŸtir. Baykara’nın oÄŸlu Bediüzzaman’ın hükümdarlığı zamanında, Özbek hükümdarı, Åžeybani Muhammed Han’ın baÅŸkent Herat’ı ele geçirmesi (1507), Timur hanedanının sonu oldu. Hanedandan Babür Türkistan’da baÅŸarılı olamayınca, Hindistan’a giderek 1519′da Babür Ä°mparatorluÄŸu’nu kurmuÅŸtur.
Yorum Yaz